به گزارش حیات به نقل از فارس، در کارخانه‌های تولید نخ و الیاف پلی‌استر، همیشه بخشی از محصولات تولیدشده به ضایعات تبدیل می‌شود؛ نخ‌ها و الیافی که دیگر امکان استفاده مستقیم در خط تولید را ندارند و سال‌ها یکی از چالش‌های جدی صنایع این حوزه بوده‌اند. حجم قابل‌توجهی از این مواد در واحدهای صنعتی انباشته می‌شد، بی‌آنکه راهکار مؤثری برای بازگرداندن آن‌ها به چرخه تولید وجود داشته باشد. در واقع، صنعتی که برای ادامه فعالیت خود به مواد اولیه پتروشیمی نیاز دارد، با حجم زیادی از مواد پلی‌استری روبه‌رو بود که پس از تبدیل شدن به ضایعات، دیگر امکان استفاده مجدد از آن‌ها فراهم نبود.
اما اگر می‌شد همین نخ‌ها و الیاف پلی‌استری را دوباره به ماده اولیه تبدیل کرد، چه اتفاقی می‌افتاد؟ پاسخ این پرسش حالا در قالب یک فناوری دانش‌بنیان ایرانی به مرحله تولید رسیده است؛ فناوری‌ای که با بازیافت نخ‌ها و الیاف پلی‌استر و استفاده از فرایند افزایش ویسکوزیته ذاتی، گرانول PET با کیفیت بالا تولید می‌کند؛ محصولی که قابلیت بازگشت به چرخه تولید و استفاده در صنایع تولید نخ و الیاف پلی‌استر را دارد.
پشت این دستاورد، یک شرکت ایرانی با بیش از ۲۰ سال تجربه در احداث واحدهای صنعتی قرار دارد؛ شرکتی که به اذعان وزارت صمت، شرکت فنی‌مهندسی برتر کشور است و با تکیه بر توان مهندسی و دانش فنی خود، توانسته این فناوری را از مرحله تحقیق و توسعه به مرحله تجاری‌سازی برساند. این فرآیند با استفاده از روش افزایش ویسکوزیته ذاتی یا SSP انجام می‌شود و اکنون در شهرک صنعتی سلفچگان قم، با حضور بیش از ۱۷۰ نفر نیروی تولیدی و تخصصی، به مرحله تولید رسیده است.
ضایعاتی که راهی به چرخه تولید نداشتند
ماجرا از یک چالش قدیمی در صنایع وابسته به پلی‌اتیلن ترفتالات (PET) آغاز شد. سید محسن حسینی خراسانی، مدیرعامل و مؤسس شرکت، درباره مشکلی که زمینه شکل‌گیری این فناوری را فراهم کرد، به فارس چنین توضیح می‌دهد: «در سال‌های گذشته، صنایع وابسته به پلی‌اتیلن ترفتالات (PET) که مواد اولیه موردنیاز خود را از پتروشیمی تندگویان تأمین می‌کنند، با مشکل بزرگی مواجه بودند. ضایعات انواع نخ و الیاف پلی‌استر قابلیت بازگشت به چرخه تولید را نداشتند و امکان استفاده مجدد از آن‌ها فراهم نبود.
اکنون این امکان به وجود آمده است و ما موفق به دریافت گواهی دانش‌بنیان از معاونت علمی شده‌ایم. این فناوری نه‌تنها در ایران، به تأیید انجمن صنایع پلیمر و وزارت صمت، بی‌نظیر است، بلکه در سطح جهان نیز از فناوری‌های کم‌نظیر به شمار می‌رود.»
آنچه این مشکل را به دغدغه‌ای جدی برای صنایع تبدیل کرده بود، حجم بالای نخ‌ها و الیاف پلی‌استری بود که پس از تبدیل شدن به ضایعات، امکان استفاده مجدد نداشتند. کارخانه‌هایی که در حوزه تولید الیاف و نخ پلی‌استر فعالیت می‌کردند، با انباشت این مواد مواجه بودند؛ موادی که به دلیل نداشتن قابلیت بازگشت به فرآیند تولید، به‌تدریج به دپوهای بزرگی در واحدهای صنعتی تبدیل می‌شدند.
مسیری از ضایعات پلی‌استر تا تولید دوباره
حسینی خراسانی با اشاره به همین مسئله، از دغدغه‌ای می‌گوید که انگیزه اصلی شرکت برای ورود به این حوزه شد: «دغدغه اصلی ما، انباشت حجم قابل‌توجهی از ضایعات پلی‌اتیلن ترفتالات (PET) در سراسر کشور بود. صنایعی که در زمینه تولید الیاف و نخ پلی‌استر فعالیت می‌کردند، با ضایعاتی مواجه بودند که امکان استفاده مجدد از آن‌ها وجود نداشت و در نتیجه، حجم زیادی از این مواد در واحدهای صنعتی انباشته می‌شد؛ بدون آنکه قابلیت بازگشت به چرخه تولید را داشته باشند.»
برای حل این مشکل، شرکت از سال ۱۴۰۰ فعالیت تحقیقاتی خود را آغاز کرد. این مسیر تنها به بررسی وضعیت صنایع داخلی محدود نبود؛ ارتباط با صنایع بزرگ مرتبط در خارج از کشور، بررسی محصولات داخلی، آنالیز نمونه‌های مختلف و انجام مقایسه‌های تطبیقی نیز در دستور کار قرار گرفت. هدف این بود که مشخص شود کدام نوع از نخ‌ها و الیاف پلی‌استریِ تبدیل‌شده به ضایعات، قابلیت بازیافت مناسب‌تری دارند و چگونه می‌توان آن‌ها را به محصولی تبدیل کرد که دوباره در صنایع تولید نخ و الیاف پلی‌استر قابل استفاده باشد.
مدیرعامل شرکت درباره این روند تحقیقاتی توضیح می‌دهد: «از سال ۱۴۰۰ فعالیت‌های تحقیقاتی خود را آغاز کردیم. در این مسیر، با صنایع بزرگ و فعال در این حوزه در خارج از کشور ارتباط برقرار کردیم و محصولات داخلی و انواع مختلف موجود را مورد بررسی قرار دادیم. نمونه‌های گوناگون را جمع‌آوری و آنالیز کردیم و با انجام مقایسه‌های تطبیقی، بهترین نوع ضایعات قابل بازیافت در کشور را شناسایی کردیم. در نهایت، موفق شدیم این مواد را به گرانولی تبدیل کنیم که قابلیت استفاده مجدد در صنایع تولید نخ و الیاف پلی‌استر را دارد.»
در این پروژه، موضوع تنها بازیافت مواد و تولید یک محصول جدید نبود. بخش مهمی از کار به طراحی فرآیند تولید و ساخت ماشین‌آلاتی اختصاص داشت که بتوانند نخ‌ها و الیاف پلی‌استریِ تبدیل‌شده به ضایعات را به گرانول با ویسکوزیته بالا تبدیل کنند. به بیان دیگر، شرکت هم طراحی فرآیند تولید را بر عهده گرفت و هم ماشین‌آلات موردنیاز برای اجرای این فرآیند را ساخت؛ دو بخش فنی که در کنار یکدیگر، امکان تولید محصول نهایی را فراهم کردند.
حسینی خراسانی درباره فعالیت شرکت در این بخش می‌گوید: «فعالیت ما شامل طراحی فرایند تولید و ساخت ماشین‌آلات موردنیاز برای اجرای آن است. در واقع، هر دو بخش را به‌صورت هم‌زمان پیش برده‌ایم. این ماشین‌آلات، نخ‌ها و الیاف پلی‌استرِ تبدیل‌شده به ضایعات را فرآوری کرده و به گرانول با ویسکوزیته بالا تبدیل می‌کنند.»
از فناوری نوظهور تا تولید صنعتی گرانول PET
نتیجه این تلاش، دستیابی به فناوری‌ای است که امکان تبدیل ضایعات نخ و الیاف پلی‌استر به گرانول پِت را فراهم می‌کند. محصولی که پس از طی فرآیند مربوطه و افزایش ویسکوزیته ذاتی به روش SSP، قابلیت استفاده مجدد در صنایع تولید نخ و الیاف پلی‌استر را پیدا می‌کند. به این ترتیب، موادی که پیش از این به دلیل نداشتن امکان بازیافت در واحدهای صنعتی انباشته می‌شدند، می‌توانند بار دیگر به‌عنوان ماده اولیه وارد چرخه تولید شوند.
اهمیت این دستاورد از آن جهت است که به گفته مدیرعامل شرکت، چنین فناوری‌ای برای نخستین بار در ایران و خاورمیانه به مرحله اجرا رسیده است. نوآوری و شیوه ورود به این حوزه نیز از ویژگی‌هایی بوده که زمینه دریافت گواهی دانش‌بنیان را برای شرکت فراهم کرده است. به گفته حسینی خراسانی این تکنولوژی، تکنولوژی نوظهوری است.
اما این دستاورد صرفا در حد یک طرح تحقیقاتی یا محصول آزمایشگاهی باقی نمانده است. فناوری موردنظر اکنون تجاری‌سازی شده و شرکت توانسته تولید گرانول پِت حاصل از بازیافت نخ و الیاف پلی‌استر را آغاز کند. ظرفیت فعلی تولید، به‌صورت پایلوت، ۱۰ هزار تن گرانول در سال است؛ ظرفیتی که امکان عرضه محصول به صنایع مصرف‌کننده را فراهم کرده است.
با این حال، برنامه شرکت به ظرفیت فعلی محدود نمی‌شود. هم‌زمان با تولید محصول، یک طرح جامع تحقیق و توسعه نیز با همکاری اتحادیه بین‌المللی صنایع آسیا و اروپا به‌عنوان سرمایه‌گذار خارجی در دست پیگیری است. در همین راستا، احداث یک واحد جدید با ظرفیت ۱۰۰ هزار تن نیز در جریان است؛ طرحی که قرار است ظرفیت تولید این محصول را به میزان قابل‌توجهی افزایش دهد.
حسینی خراسانی با اشاره به چشم‌انداز این فناوری، تأمین مواد اولیه را یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های صنایع وابسته به پِت می‌داند و معتقد است این فناوری می‌تواند نقش مؤثری در رفع این مشکل داشته باشد: «این دستاورد می‌تواند یکی از بزرگ‌ترین دغدغه‌های صنایع وابسته به پلی‌اتیلن ترفتالات (PET)، یعنی تأمین مواد اولیه را برطرف کند. در حال حاضر، مهم‌ترین چالش این صنایع، تأمین مواد اولیه موردنیاز است. ما می‌توانیم در کنار پتروشیمی‌ها، به‌عنوان تولیدکننده گرانول فعالیت کنیم و محصول تولیدی خود را در اختیار مصرف‌کنندگان صنعتی قرار دهیم.»
در واقع، اهمیت این فناوری تنها به بازیافت نخ‌ها و الیاف پلی‌استر و جلوگیری از انباشت آن‌ها در واحدهای صنعتی محدود نمی‌شود. تولید گرانول پِت از این مواد، امکان تأمین بخشی از نیاز صنایع به مواد اولیه را نیز فراهم می‌کند. به این ترتیب، شرکت می‌تواند در کنار پتروشیمی‌ها به‌عنوان تولیدکننده گرانول فعالیت کند و محصول خود را در اختیار مصرف‌کنندگان صنعتی قرار دهد.
هدف اصلی این مجموعه نیز همین است؛ تبدیل نخ‌ها و الیاف پلی‌استری که پس از فرایند تولید به ضایعات تبدیل می‌شوند، به ماده اولیه‌ای باارزش و تأمین بخشی از نیاز صنایع کشور به پِت از مسیر بازیافت و تولید داخلی.
مسیر این فناوری از یک چالش قدیمی در کارخانه‌های تولید نخ و الیاف پلی‌استر آغاز شد؛ موادی که سال‌ها امکان بازگشت به چرخه تولید را نداشتند و در واحدهای صنعتی انباشته می‌شدند. حالا با طراحی فرآیند و ساخت ماشین‌آلات موردنیاز، این مواد می‌توانند دوباره به چرخه تولید بازگردند؛ این بار در قالب گرانول پِت با قابلیت استفاده در صنایع تولید نخ و الیاف پلی‌استر.
این دستاورد، نمونه‌ای از تبدیل یک مسئله صنعتی به فرصتی برای تولید و ارزش‌آفرینی است؛ فرصتی که هم از ظرفیت مواد دورریختنی استفاده می‌کند و هم می‌تواند بخشی از دغدغه تأمین مواد اولیه صنایع کشور را پاسخ دهد.
انتهای پیام//
نظر شما